Епископ стобиски Давид: Оној што е против другиот, против себе е!

СП 09 Март 2017

Кога денес ќе чуеме за феноменот фундаментализам, веднаш се соочуваме со различни дефиниции, но, за волја на вистината и за жал, под оваа именка, најчесто, особено на Западот, се подразбира исламскиот фундаментализам. Имајќи го предвид реченото, уште еднаш се покажува дека едностраното, популистичко гледиште, кое за своја појдовна точка го има незнаењето, секогаш игра деструктивна ролја во односите помеѓу луѓето. Затоа, неопходно е, сосема накратко, да се изложат почетоците на религискиот фундаментализам, согласно на поновата историја од која исходи современиот контекст на поимањето на овој феномен.

Според социолозите на религијата, првите понови пројави на фундаменталистички движења се несомнено христијански, и ги среќаваме околу 1860 г., во Соединетите Американски Држави. Бегло им се осврнувам, само со цел да предочам дека токму тие ќе послужат како основа за појава на изразот: фундаментализам. Имено, во 1920 г., за да ја изразат „борбата за заштита на темелите“ на својата религија, одредени западни проповедници првпат го употребуваат терминот фундаментализам (“doing battle royal for the fundamentals”). На оваа определба ѝ претходи создавањето на World’s Christian Fundamentals Association, 1919 г., здружение, кое станува официјален претставник на религискиот фундаментализам.

Неопходно е да се направи разлика и да се има во вид дека гореспоменатите движења се однесуваат исклучиво на протестантизмот во САД. Токму тие движења ќе доведат и до остри спротивставувања помеѓу фундаменталистите и либералите. Во континуитет, во различни форми ги гледаме и низ десетлетијата на 70-те, 80-те и 90-те години, кога одредени протестантски проповедници, во групи именувани: Moral Majority, си поставуваат за цел „да го вратат американското општество на чистите вистини на Библијата“, дури и да ги обратат „неверниците“. Иако тоа не било негова изворна одлика, сепак од ваквите манифестации на религиозноста, денес бива повлијаен и христијанскиот исток, кој напати спроведува една, како што би се изразил Аристотел, надворешна мимеса, површна имитација, на тоа што го гледа во протестантизмот.

Се разбира, покрај протестантскиот фундаментализам, објави на религиозен фундаментализам познати се и во римокатоличката, и во православната црква. Кај римокатолиците, од понов датум, карактеристични се реформите во Холандија („Холандски катихизис“), како и екскомуникацијата на архиепископот Лефевр, додека кај православните, познати се примерите со старокалендарците и со разните етнофилетистички расколи со варварско подбуцнувачка служба на дневнополитичките пропаганди. Сосема јасно, сите овие пројави во ниту еден миг не можат да бидат идентификувани со автентичната верска припадност. Следствено, и пројавите на исламскиот фундаментализам, денес олицетворени во воени групи кои егзекутираат невини граѓани, големо мноштво христијани, но и не мал број муслимани, во ниту еден случај не смееме да дозволиме да бидат идентификувани со исламот, ниту, пак, да дозволиме кон муслиманите да се спроведува огромниот сомнеж.

Во мигов не е толку важно дали посоодветен израз за фундаментализмот би бил терминот фанатизам, колку што е битно да се знае дека негова главна карактеристика во сите религии подеднакво, бездруго е застранувањето, кое води во своевиден месијанизам, кој целосно му ја негира слободата на човекот и насилно му се наметнува како единствен автентичен толкувач на учењето. Оттука, решението на овој проблем не се наоѓа во досегашните владини фијаско-религиски конференции, ниту во плиткомислечкиот пристап на одредени телевизиски обиди! Секој длабокомислечки човек ќе се праша: та, каде се нивните плодови во нашево поделено општество?! Едно од можните решенија се состои во обмисленото продлабочување на дијалогот помеѓу религиите во усогласено тело, независно од власта, кое ќе функционира речиси на дневна основа, за никој повеќе да не искористи и да не злоупотреби ничија вера, со цел да ги исфрла луѓето од колосекот на љубовта и дијалогот, кои ги проповедаат верите, та за свој приватен интерес, да ги одведе по патот на пропаста и омразата. Се чини неопходно е религиите конечно да се ослободат од многу цврстата прегратка на државниот апарат и преку заеднички граѓански активности, да придонесат за посакуваните граѓански вредности.

Не знам колку ѝ е познато на нашата јавност, но еден сериозен дијалог се одржа во Техеран, кон крајот на минатиот месец, на тема: „Религискиот рационализам, решение за соочување со насилството и екстремизмот“. Православниот претставник карактеристично забележа дека „рационализмот претставува профанизирање, кое може да се именува и како протестантизам. Затоа, во теолошкиот дијалог за подобро разбирање помеѓу Истокот и Западот, православието има особено место и улога. Тоа, секогаш било граница помеѓу овие два света и останува мост, кој може да помогне во поврзувањето на Западот со Истокот, особено заради заедничките места на културата, кои православието ги има со исламот, а Западот ги нема“.

Навистина, мирот и благоденствието не е возможно да бидат постигнати исклучиво со материјални добра и трговска размена. Човекот не е само храната што ја јаде. Еден суштински дијалог помеѓу сите чинители без исклучок, кој треба да почне веднаш, но не како парада на површноста на Комисијата за религија, може да му даде ветер в грб на нашето општество и да ги допре најдлабоките елементи кои ја определуваат личноста на човекот, за резултатот од разговорите веднаш да почне да ги принесува патиштата на мирот, разбирањето, целосната взаемна почит и меѓусебното прифаќање.

– – –

http://plusinfo.mk/mislenje/2503/onoj-shto-e-protiv-drugiot-protiv-sebe-e