Хрисостомос Стамулис: Светителите и поетите, веројатно…

 

Постои еден заборавен збор. Изненадување. Збор, којшто во еден број случаи се поврзува со роденденски забави, во друг, пак, со големиот и нов континент, како што ни го оприсутнуваат сега, и, со години, малите и големите екрани. Така, неговото значење се поистоветува со јубилејното и вонредното, фолклорното, наше или не, сеедно; та, од таму и се бори да го исцрпи своето значење. Но, што е битно? Значи, што човекот смета дека денес е битно? Што ќе речете на тоа да помислиме на некои малечки нешта, секојдневни, некои од оние, коишто ги нарекуваме вообичаени. Можеби некаде ќе нѐ одведат.

Continue reading “Хрисостомос Стамулис: Светителите и поетите, веројатно…”

Милтијадис Д. Константину: Името Божјо

а. Текстот.

Во изворниот, безвокален еврејски текст на Стариот Завет, името Божјо се пренесува со четири консонанти (светите четири букви), се пренесува како יהוה (Јахве). Кога во подоцнежните периоди, од благочестиви причини, беше запазено  да се избегнува произнесувањето на Божјото име, Јудејците на местото на четирите свети букви го читаа зборот „Господ“ или едноставно „Името“. Од овие причини преводот на Седумдесетмината (Септуагинтата), дело на елинојазичните Јудејци на Александрија, во 3 век пред Христа, секогаш името Јахве го пренесува како:  „Господ“.

Значењето и происходот на името Јахве претставуваше предмет на изучување на мноштво истражувачи, та со време, во однос на тоа, се формулираа различни теории. Во Стариот Завет, или барем во некои негови преданија, откровението на името Божјо се поврзува со откровението на Синај. Мојсеј, повикан од Бога да ги ослободи Израилците од Египет, отвора дијалог со Него, и помеѓу останатото бара да се информира како се именува Оној Којшто го испраќа. Согласно со текстот: А Мојсеј Му рече на Бога: Еве, ќе појдам кај синовите Израилеви и ќе им речам: Бог на отците ваши ме испраќа кај вас. И, ако тие ме прашаат: како Му е името, што ќе им речам тогаш? Бог му одговори на Мојсеја, велејќи: Јас сум Оној Којшто вечно постои! Па, продолжи: Така ќе им кажеш на синовите Израилеви: Оној Којшто вечно постои, ме испрати кај вас. И пак му рече Бог на Мојсеја: Вака кажи им на синовите Израилеви: Господ Бог на отците ваши, Бог Авраамов, Бог Исааков и Бог Јаковов ме испрати кај вас. Ете, тоа е вечното име мое и така ќе ме спомнуваат сите родови (Исход 3. 13 – 15).

Continue reading “Милтијадис Д. Константину: Името Божјо”

Георгиос Марцелос: Философијата и Теологијата во Отечкото Предание

Вовед.

Помеѓу теолозите и филолозите или историчарите на философијата широко е распространет погледот дека Отците на Црквата, иако многу добро ја познаваат елинската философија, сепак во развојот на нивното учење не се занимаваат со философски, туку само со теолошки проблеми. Се разбира, ја ползуваат философијата за градење на неопходната богословска терминологија и за логично темелење на догматските вистини, но целосно ја потчинуваат на нивната теологија, немајќи никаков интерес за решавање на философските проблеми. Така, според ова поимање, единствената можна врска, којашто во отечкото предание постои помеѓу теологијата и философијата, е врската помеѓу господарка и слугинка. Во таа смисла, значи, философијата едноставно се смета како „слугинка на теологијата“ (ancilla theologiae)[1].

а. Предусловите коишто ја определуваат врската помеѓу теологијата и философијата. Прв основен предуслов, којшто ја определува врската помеѓу теологијата и философијата во отечката мисла, е присутното во севкупното православно предание онтолошко разликување помеѓу создаденото (κτιστό) и несоздаденото (άκτιστο)[2]. Ова разликување не е еден став, којшто Отците го примаат без да ги осуштестват неговите најдлабоки последици и неговите распространувања. Напротив, тоа е една разлика, којашто претставува основен предуслов на сите различни аспекти на отечкото богословие, но особено целосно ја определува отечката гносеологија[3]. Као резултат, врз основата на оваа разликување, станува јасна разликата во отечкото предание помеѓу логиката, науката и философијата од една страна, коишто се однесуваат на истражување и проучување на создаденото, и од друга страна Откровението, догмата и теологијата, коишто се поврзуваат со откривањето и искуството на несоздаденото. Со други зборови, границите помеѓу философијата и теологијата за Отците се целосно јасни: философијата за спознајно поле го има создаденото, теологијата, пак, за спознајно поле го има откровението на несоздаденото. Од таа причина, кога секоја од нив е свесна за сопствените граници, и дејствува без да ги преминува границите на другата, прашањето за слевање и судир помеѓу нив не се поставува. И двете, јасно разликувајќи се, можат да делуваат паралелно, во рамките на нивните граници. Continue reading “Георгиос Марцелос: Философијата и Теологијата во Отечкото Предание”

Никос А. Мацукас: Логосите на битијата

свети максим исповедник

Цврстата поврзаност, којашто постои помеѓу сетилниот и умствениот свет, па дури и помеѓу создадената и несоздадената природа, се воочува и на основа на нераскинливата поврзаност помеѓу логосите на битијата (λόγους των όντων) и создавачката воља на Троичниот Бог. Тука не станува збор за козмолошки или телеолошки доказ за постоењето Божјо, каков што го востанови ренесансата, вршејќи така влијание на многу места врз христијанската апологетика. Создадените битија не претставуваат само силно и достоверно сведоштво за постоењето на некаков возвишен ум како прва причина за сè што постои. Помеѓу битијата и создавачката воља Божја постои целосна и органска врска. Внатрешната структура и устројството на секое битие се поистоветува со содржината на предвечната воља на Троичниот Бог во врска со создавањето на тварната стварност. Така, составните елементи на секое битие и на севкупното создание одговараат на божествената воља. Тоа е она што Бог вечно го сака, и што постои, се развива, се исполнува и се восовршува според словото на божествената воља. Оваа поврзаност, од една страна, ја чини нераскинлива и органска врската помеѓу созданието и Создателот, и од друга страна, на тој начин ги одредува сите составни делови на созданието, за тие да имаат „божествена структура“, којашто е разновидна и различна, во зависност од восприемчивоста на секое битие. Поради тоа, познанието на логосите, коишто ги поседуваат сите битија, води кон познание на Божјата воља. Со други зборови, Божјата воља, како логичка причина и устројство на создадената стварност, се наоѓа материјализирана во логосот на секое битие. Така логосите на битијата биваат извор на познанието на Божјата воља. Следствено, постои односна и благодатна (а не суштинска) сродност помеѓу созданието и Троичниот Бог.

Continue reading “Никос А. Мацукас: Логосите на битијата”

Горазд Коцијанчич: Жижек и теологијата

kvsz

Прашање: Во својата работна соба го преведувате Новиот Завет и во еден момент слушате ѕвонење на вратата. Вашата сопруга отвора и после неколку мига Ве повикува да дојдете бидејќи „трговски патник“ продава некои книги, коишто можеби ќе Ве интересираат. Одите и пред вратата го гледате Славој Жижек, кој во рацете држи неколку примероци од својата книга The Monstrosity of Christ и веднаш, логореично, како што само тој умее, Ве убедува да ја купите. Дали би ја купиле?

Горазд Коцијанчич: Најпрвин би се претставил и би го повикал на кафе, бидејќи тоа би било големо изненадување. Имено, иако живееме во ист град, и покрај тоа што имам напишано неколку мошне критички текстови во љубљанското лакановство (на кои никогаш не добив одговор), со Жижек сѐ уште се немам лично сретнато. Очигледно за такво нешто, ниту тој, ниту јас, немаме некаква вистинска потреба. Потоа би му објаснил дека книгата веќе ја купив, та дури за неа ја напишав и расправата „Дионисиј во фуснотите“, која е објавена во зборникот трудови на симпосионот за Дионисиј Ареопагит, што го организирав во 2012 година.

Доколку би ме прашал какво е моето мислење за книгата, учтиво би му објаснил, дека според моето мислење, голем проблем е тоа што во последно време многу пишува за Христијанството, та дури и дека се смета себе си за вистински толкувач на христијанската теологија, а во суштина, нема поим од историјата на христијанската мисла. Ако инсистира да му ги докажам моите тврдења, би му покажал дека во книгата, на пр. тврди дека Божјото име „Јахве“, според него е плурал (веројатно мислел на „Елохим“), дека од вицот во 112-то напоменување очигледно не му е баш презентна новозаветната перикопа за прељубницата, во која Евреите не сакале да го каменуваат Исус, туку прељубницата, дека во неговите површни хегелијански карактеристики за трите христијански вероисповеди не држи практично ништо.

Continue reading “Горазд Коцијанчич: Жижек и теологијата”

Епископ Атанасиј (Јевтиќ): Есхатолошкото во нашиот секојдневен живот

требиње

Грчкиот термин за првите нешта е – протологија, а за последните нешта – есхатологија. Ниту еден, од овие два термини, не можеме да го преведеме на англиски. Англискиот еквивалент за есхатологија, би можел да биде eschatology, и би можел да се разбере како нешто коешто се занимава со крајот на времето, односно со последните нешта. Што се однесува до зборот протологија, за него на англиски не може да се најде дури ни технички еквивалент, којшто би послужил како пандан на зборот eschatology. Протологијата најдобро може да се сфати како нешто што се однесува на она коешто постои на почетокот од времето, или, уште подобро, пред почетокот на времето. Можеби обете нешта за коишто говориме, најдобро би ги објасниле ако ги споредиме со она што го нарекуваме “пролог” и “епилог” на една книга. Но, стварноста на нашиот живот не е една книга, па дури и кога таа книга е Библијата.

Од неодамна на српски е преведен Изгубениот рај на Милтон. Бев на промоцијата на таа книга, и иако не се чувствував повикан да зборувам за делото на поетот, сепак се чувствував доволно повикан да говорам за Милтоновиот теолошки пристап кон ова прашање: прашањето за Рајот како прашање за протологијата и есхатологијата.

Би сакал да го почнам ова денешно предавање за есхатологијата во нашиот секојдневен живот, споредувајќи го Милтоновиот став за оваа тематика, со ставот којшто го застапува православната христијанска традиција.

Милтоновиот пристап е само протолошки, што значи дека тој на Библијата гледа како на нешто коешто акцентот го става на почетокот на времето, односно на создавањето на светот, на почетната состојба, додека јас, како православен, би сакал Библијата да ја набљудувам и сфаќам есхатолошки. Под ова мислам, дека во Библијата го барам нагласувањето на крајот на времето, односно на конечната состојба, на Есхатонот. Кажано на поинаков начин, според Милтон тоа изгледа вака: нешто се случило во минатото, та тоа што се случило во минатото го определува и сето она коешто понатаму ќе се случува. Наспроти тоа, ставот на Православната Црква е, дека што и да се случило во минатото – тоа е едно нешто; меѓутоа, она коешто ќе се случи во иднината е далеку поважно и пресудно нешто.

Continue reading “Епископ Атанасиј (Јевтиќ): Есхатолошкото во нашиот секојдневен живот”

Митрополит пергамски Јован (Зизиулас): Теологијата на свети Силуан Атонски

пергамски

Најпочитувани отци, браќа и сестри, со длабока трогнатост прифатив да ја изложам темата за богословието на светиот Силуан. Изборот на темата се должи на фактот оти со помош на неговиот духовен ученик и мој личен духовен отец, вечнопамјатниот отец Софрониј од манастирот Есекс, го имам испочитувано светиот Силуан, не само како Христијанин и дел на Православната Црква, но и како еден ученик и учител по теологија, а конечно и како Епископ. Светиот Силуан продолжува да биде мој личен водител во духовниот живот, бидејќи мислата негова, со разнообразностите што ги содржи, има пресудно значење не само за оние коишто го живеат монашкиот живот, но и за оние коишто се посветуваат на богословското размислување и земаат учество во водството на Црквата во светот. Следствено, ќе ви зборувам за светиот Силуан со едно длабоко чувство на благодарност и почит. Значи, што ме научи, во однос на теологијата, овој старец?

Во наше време теологијата се има поистоветено со една дејност на разумот и обично се смета за една гранка на науката. Во првата Црква, титулата „теолог“ се чувала за малкумина луѓе (како што знаеме, дадена е само на светиот Јован Евангелист, светиот Григориј Назијанзин и светиот Симеон Нов Богослов); денес, пак, се користи за сите коишто стекнале диплома на некој теолошки факултет, а којашто ја земаат по неколку години студирање. Во случајот на светиот Силуан се гледа дека целосно отсуствува она што го нарекуваме „академска теологија“. Никогаш не студираше на теолошки факултет, и никогаш не напиша нешто што можеше да се исползува во теолошка студија и истражување. Значи, не може да се определи како „богослов“, во современата смисла на зборот. Не постои, значи, нешто што ќе можеше да се именува: „Теологијата на светиот Силуан Атонски“.

Препородот на монаштвото и откривањето на Отците на пустината и именуваните „мистични“ писатели на Црквата, има направено мнозина луѓе на нашата епоха силно да се спротивстават на академската теологија, којашто ја сметаат барем за одвишок, ако не и лоша и непријателска за духовниот живот. Мнозина старци денес ги советуваат нивните духовни чеда да не ја земаат за сериозно академската теологија и да се сосредоточат на молитвата и на други „духовни“ подвизи. Живееме во време на зголемен расцеп помеѓу умот и срцето, помеѓу разумното делање и подвижничкиот живот. Кога бев студент, беше невозможно да најдеш макар некој и да се повика на Отците од пустината во некоја книга по догматика (примерите на Андруцу и Трембела се доволно карактеристични за Грција, а претпоставувам дека слични можат да се најдат и во руската догматска теологија). Притоа, од искуството како професор по догматика на православен теолошки факултет, многу често имам среќавано студенти, чиишто духовни отци ги советуваат да не ги земаат за сериозно возгледите на нивните професори, туку да ги стават на судот на нивниот старец, којшто најчесто не поседува никакво академско, богословко образование.

Continue reading “Митрополит пергамски Јован (Зизиулас): Теологијата на свети Силуан Атонски”

Анестис Кеселопулос*: Црквата и современиот свет*

пловидба

Поимите за Црквата и светот. Црквата е образ и изображение (τύπος και εικόνα) „на севкупниот свет, кој се состои од видливи и невидливи суштини“.[1] Согласно на овој израз, но и, воопшто, низ перспективата на учењето на Светото Писмо и Отците на Црквата, сите нешта на светот се создадени од Бога за да постанат и да постојат како Црква. Следствено, не е возможно да се вметнуваат цврсто и исклучиво помеѓу свештеното и профаното, како што, исто така, е бесмислено било какво преполовувачко расудување помеѓу Црквата и светот. Црквата го должи нејзиното основање и потекло на Бога. Но, и светот во Бога ја има неговата причина и неговото објаснување. „Сѐ е преку Него и за Него создадено“.[2]

Во Црквата и во светот се откриваат енергиите Божји и се покажува Неговата слава. Ниту светот може да биде разбран без Бога, но денес, ниту Бог може да биде поимлив без Неговото создание. Троичниот Бог е целиот свртен творечки, откровенски и сотириолошки кон историјата на светот. Тоа, без сомнеж, воведува еден дијалектички однос помеѓу Бога и светот. Светот не само што не бива отфрлен, туку станува предмет на љубов и на особена сотириолошка грижа Божја: „бидејќи Бог толку го возљуби светот, што и Синот свој единороден го даде, за секој кој верува во Него да не погине, туку да има живот вечен“.[3]

Continue reading “Анестис Кеселопулос*: Црквата и современиот свет*”

Епископ Атанасиј вомировен захумско-херцеговински: За Тајната на Црквата Христова и Нејзините Свети Канони

Битието и животот на Црквата, нејзиното естество и суштествување, се наоѓа во нејзиното соединување и единство со Христа, нејзиниот Господ и Спасител, богочовечката Првина, Темел и Глава на Црквата, и во Него и со Него – со Светата и Живототворна Троица, Единиот Жив и Вистинит Бог. Нашето, и лично, и заедничко христијанско битие, живот и спасение е само во соединување и единство со Црквата како Тело Христово, оживувано, одушевувано и вдахновувано со Духот Свети, Утешителот, по благата воља на Бога Отца.

Така говореше, учеше и делаше самиот Господ Христос (Јн. 14. 6,16, 17,26; 17. 1-3, 17-26). Така говореа, учеа и делуваа и Неговите Свети Апостоли и нивните наследници Светите Отци на Црквата. “Трудете се да го чувате единството на Духот со врските на мирот: Едно тело сте и еден Дух, како што сте и повикани во една надеж на призивот ваш. Еден е Господ, една е верата, едно е крштението, еден е Бог и Отец на сите, Којшто е над сите, низ сé и во сите нас. И на секој од нас (во Црквата) ни даде благодат според мерата на дарот Христов”, вели Апостолот (Еф. 4. 3-7). И, уште: “Чашата на благословот којашто ја благословуваме (=во Евхаристијата=Литургијата на Црквата), не е ли заедница на крвта Христова? Лебот којшто го прекршуваме (=во Евхаристијата=Литургијата) не е ли заедница на телото Христово? Бидејќи еден е лебот – едно тело сме ние многуте, бидејќи сите од еден леб се причестуваме” (1Кор. 10. 16,17).

Continue reading “Епископ Атанасиј вомировен захумско-херцеговински: За Тајната на Црквата Христова и Нејзините Свети Канони”